پیشگیری و درمان سرطان پستان

پیشگیری و درمان سرطان پستان

سالانه هزاران مورد ابتلا به سرطان در ايران و ميليون ها مورد در جهان رخ مي دهد که در صورت تشخيص به موقع و زودهنگام، تومور در مراحل اوليه و محدود بوده، در نتيجه درمان آن آسان تر و امکان کنترل و بهبود کامل آن بسيار زياد است.

در ايران سالانه بيش از نود هزار نفر مبتلا به سرطان مي شوند که اين عدد تا سال 1409 با افزايش دست کم هشتاد درصدي به بيش از 160 هزار نفر خواهد رسيد. مهمترين دلايل براي افزايش بروز سرطان در ايران و جهان عبارتند از:

افزايش اميد به زندگي و تعداد سالمندان،زیرا بروز سرطان با افزايش سن، افزايش مي يابد.

تغيير در شيوه زندگي مانند افزايش مصرف دخانيات، غذاهاي چرب و پرکالري و کم تحرکي

عوامل محيطي مانند افزايش مصرف سوخت هاي فسيلي

سلامت زنان و به ويژه مادران از مفاهيم زير بنايي در تو سعه است. زنان حدود نيمي از جمعيت جهان را تشکيل مي دهند و نه تنها مسئول سلامت خود هستند بلکه بيشترين مراقبت ها را براى بهداشت خانواده انجام مى دهند. به اين ترتيب وضعيت سلامت زنان تأثير به سزايي بر سلامت فرزندان، خانواده و جامعه پيرامون آنها دارد و چنانچه اين موضوع ناديده گرفته شود، سلامتي خانواده و جامعه نيز دچار آسيب خواهد شد.

 امروزه يکي از عوامل نگران کننده در سلامتي زنان، سرطان پستان است. سرطان پستان بيماري است که در آن، سلولهاي بدخيم در بافت پستان ايجاد مي شوند. در اکثر کشورهاي دنيا سرطان پستان شايع ترين سرطان در زنان است. در ايران نيز اين بيماري در صدر سرطان هاي خانم ها قرار دارد و بروز آن در حال افزايش است.

سرطان پستان | سرطان سینه

عوامل خطر غیرقابل اصلاح

 سن بالا: با افزايش سن خطر ابتلا به سرطان پستان افزايش مي يابد. بيشتر موارد سرطان پستان در سن بالاي 50 سالگي بروز مي کنند.

 سابقه خانوادگي و جهش هاي ژني: سابقه خانوادگي ، خطر ابتلا به سرطان پستان را افزايش مي دهد. در 20 تا 30درصد مبتلايان به سرطان پستان سابقه خانوادگي وجود دارد. در صورت وجود بيماري یک طرفه در يکي از بستگان درجه يک قبل از يائسگي، خطر ابتلا در کل زندگي فرد، 30 درصد می باشد. گرفتاري دو طرفه پستان در مادر و يا خواهر قبل از يائسگي، اين خطر را تا 50-40 درصد افزايش مي دهد. علت افزايش خطر، ژنهاي سرطانزاي ارثي است که با وراثت اتوزم غالب به ارث مي رسند.

سن قاعدگي کمتر از 11 سال: شروع اولين قاعدگي در سنين پايين تر يک عامل خطر براي سرطان پستان است. در اولين قاعدگي در سن نوجواني بافت پستان در معرض استروژن ها و ديگر هورمون ها قرار مي گيرد و مواجهه با سطوح دائمي هورموني افزايش مي يابد. قاعدگي در دختران چاق و بي تحرک زودتر اتفاق مي افتد. بايد به نوجوانان و والدين آنان اهميت فعاليت بدني منظم و يک رژيم غذايي سالم را آموزش دهيم. به ازاي هر سال قاعدگي زودرس، خطر 4% افزايش مي يابد.

سن يائسگي بالاي 54 سال: يائگسي در سن بالاتر با افزايش خطر سرطان پستان ارتباط دارد. توقف چرخه هاي قاعدگي منجر به کاهش سطوح هورمونهاي مترشحه داخلي و خاتمه تکثير سلول هاي پستان که در طول سالهاي توليد مثلي ديده شده، مي گردد. خطر سرطان پستان به ازاي هر سال تاخير در يائسگي تا 3 %افزايش مييابد.

قد: زنان قد بلند بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان هستند. قد در بالغين مي تواند يک شاخه بارز براي ميزان دريافت تغذيه در دوران کودکي و نوجواني باشد و رشد سريع با بلندي قد در ارتباط است که ممکن است منجر به افزايش خطر جهش سلولي و بالا رفتن خطر سرطان شود.

زمينه ي نژادي و قومي: زنان سفيد پوست احتمال بیشتری در ابتلا به سرطان پستان را در مقايسه با ديگر گروههاي نژادي و قومي دارند.

وضعيت اقتصادي و اجتماعي بهتر: خطر سرطان پستان با وضعيت اقتصوادي اجتماعي بهتر مرتبط است. زنان با وضعيت اقتصادي اجتماعي بالاتر، تمايل دارند که بارداري را ديرتر شروع کنند و بدهی هاي کمتري داشته باشند که هر دو عامل به عنوان افزايش دهنده خطر سرطان پستان هستند.

سابقه هيپرپالزي یا رشد بيش از حد سلول ها در پستان: زناني که از نظر بافت شناسي داراي يک سابقه قطعي بيماري خوش خيم پروليفتراتيو پستان هستند، در معرض افزايش خطر ابتلا به سرطان پستان قرار دارند. بيماري خوش خيم پروليفراتيو، يک تکثير غيرعادي سلول ها در مجاري و لوبول هاي پستان را شامل مي شود.

 

عوامل خطر قابل اصلاح

نمايه توده بدني بالاي 30 سال: افزايش دريافت کالري در کودکي و نوجواني وزن بدن را افزايش مي دهند که مي تواند منجر به قاعدگي زودرس و افزايش قد در بزرگسالي شود که هر دو آنها با افزايش خطر سرطان پستان مرتبط هستند. افزايش وزن در بزرگسالي نيز با افزايش خطر مرتبط است. يکي از بهترين روش ها براي جلوگيري از افزايش وزن، افزايش فعاليت ورزشي است.

الکل: مصرف الکل حتي به مقدار کم خطر سرطان پستان را افزايش مي دهد. با مصرف الکل سطح استروژنهاي گردش خون بالا مي رود. همچنين الکل ممکن است خطر سرطان را با کاهش ذخاير فولات و ويتامين A بدن، بالا ببرد. زناني که الکل مي نوشند، بايد به قطع مصرف الکل و مصرف روزانه مولتي ويتامين به همراه فولات توصيه شوند.

 سن بالا در زمان اولين تولد: افرادي که تولد فرزند پس از 35 سالگي دارند، خطر بالاتري از سرطان پستان را نسبت به زناني که زايمان زودتري دارند، دارا هستند. اولين حاملگي، منجربه تکثير نامتمايز سلولهاي پستان و تغييرات دائمي بافت پستان جهت آماده شدن براي شيردهي مي شود.

مواجهه با اشعه: مواجهه با اشعه در دوز بالا براي درمان برخي بيماريها مانند لنفوم به خصوص اگر مواجهه در سنين جواني باشد با افزايش خطر سرطان پستان مرتبط است. قرارگيري در معرض دوز کم راديوگرافي که براي ماموگرافي استفاده مي گردد، نمي تواند خطر سرطان پستان را افزايش دهد و يا اين خطر قابل چشم پوشي است.

 قرص هاي ضدبارداري خوراکي: ممکن است خطر سرطان پستان در زناني که در حال حاضر از قرص هاي ضد بارداري خوراکي ا ستفاده مي کنند يا در طي 10 سال گذشته از قرص هاي ضدبارداري خوراکي ا ستفاده کرده اند، اندکي بالاتر باشد. با اين وجود، 10 سال يا بيشتر بعد از توقف مصرف قرصهاي ضد بارداري خوراکي، افزايش خطر سرطان پستان وجود ندارد. خطر قطعي سرطان پستان در سنين زير 45 سال پايين است. بنابراين حتي اگر يک افزايش خطر نسبي اندکي وجود داشته باشد، موارد بسيار کمي از سرطان پستان با مصرف قرص هاي ضدبارداري خوراکي در اين گروه سني ايجاد خواهد شد. براي خيلي از زنان مزاياي ا ستفاده از قرص هاي ضدبارداري خوراکي ممکن است بر خطرات آن برتري داشته باشد.

هورمون درماني جايگزين : مصرف کنندگان اين هورمون ها که براي 5 سال يا بيشتر هورمون هاي جايگزين را مصرف مي کنند، تقريباً يک خطر بالاي 50% سرطان پستان را نسبت به زناني که هيچ وقت از آنها استفاده نکرده اند، دارا هستند. استفاده طولاني مدت از هورمون، خطر سرطان پستان را بالاتر مي برد با اين وجود، بعد از قطع هورمون ها به نظر مي رسد که احتمال خطر، مانند کسي که هيچ وقت از آنها استفاده نکرده است، باشد. خطر سرطان پستان براي زناني که استروژن و پروژسترون را با هم مي خورند، بيشتر است.

مصرف بالاي چربي هاي اشباع شده: سنجش هاي بين المللي ميزان بالاتري از سرطان پستان را در کشورهايي که ميزان سرانه چربي دريافتي بيشتري دارند، نشان داده است، افرادي که کالري دريافتي بيشتري دارند، سن شروع اولين قاعدگي در آنها زودتر است و سن اولين زايمان ديرتر است که هر دو با افزايش خطر سرطان پستان همراه است.

 

مهمترين تو صيه هاي خود مراقبتي براي پيشگيري از سرطان

وزن متعادلي داشته باشيد.

از مصرف غذاهاي پرچرب و سرخ کرده، نمک زده و آماده حاوي مواد نگهدارنده، ترشي و کنسروها پرهيز کنيد يا مصرف آنها را کاهش دهيد.

ميوه، سبزيجات، غالت و گوشت ماهي را بيشتر مصرف کنيد چرا که مي توانند با افزايش سط آنتي اکسيدانها سبب کاهش بروز سرطان شوند.

حداقل 30 دقيقه در روز فعاليت ورزشي داشته باشيد.

از مصرف الکل و سيگار پرهيز کنيد.

در صورت دارا بودن فرزند شيرخوار، شيردهي از پستان را مورد توجه قرار دهيد.

 با ماما يا پزشک در پايگاهها يا مراکز بهداشتي درباره ي خطرات و مزاياي مصرف قرص هاي ضدبارداري خوراکي و مصرف هورمونهاي جايگزين يائسگي مشورت کنيد.

زنان بايد به مشارکت در برنامه هاي غربالگري و تشخیصي زودهنگام سرطان پستان ترغيب شوند و به شبکه بهداشت مراجعه کنند.

نحوه انجام خودآزمايي پستان به آنها آموزش داده شود.

بهترين راه کاهش خطر سرطان پستان ضمن رعايت شيوه زندگي سالم، انجام مراقبت هاي معمول نظير معاينات دورهاي و انجام ماموگرافي در صورت نياز به ويژه در افراد پرخطر است.

در قسمت پزشکی سالانه خود، از پزشکتان بخواهید که ریسک ابتلا به سرطان سینه را در شما محاسبه کند .

اگر از ریسک متوسطی در ابتدا به بیماری برخوردار هستید ،هر ماه سینه خود را به طور متوسط چک کنید .

بهتر است این کار را از بیست سالگی شروع کنید .

از ۲۰ تا ۳۹ سالگی نیز هر سه سال یک بار به کلینیک های تخصصی مراجعه کرده و از سلامت خود آگاه شوید و از ۴۰سال به بالا هر سال این کار را انجام دهید .

اگر ریسک شما در ابتلا به بیماری بالا است می بایست در مورد چگونگی انجام آزمایشات و فاصله زمانی بین آنها با پزشک متخصص مشورت کنید .

اگر مادر یا خواهر یا دختر شما سرطان سینه دارند نزد مشاور ژنتیک رفته و آزمایشات اولیه را انجام دهید .

محققان دریافته اند ورزش های متداول مانند پیاده روی ،دوچرخه سواری یا شنا که در هفته پنج بار تکرار شود بیش از هر فعالیت دیگر برای مقابله با سرطات موثر بوده است .

 

روشهای درمانی سرطان پستان

جراحی سرطان پستان

 رايج ترين روش درمان است. انواع متعددي از جراحي سرطان پستان وجود دارد که از بيرون آوردن ناحيه اطراف توده یعنی توده برداري يا جراحي حفظ پستان (تا برداشتن کل پستان (متغير است. بهترين کار اين است که بيمار، پيش از تصميم گيري درباره بهترين نوع عمل جراحي که براي او از همه بهتر است، با پزشک خود درباره نقاط قوت و ضعف اين رويه ها مشورت نمايد.

 

پرتودرمانی سرطان پستان

در پرتودرماني از پرتوهاي پرانرژي براي کشتن سلولهاي سرطاني اسوتفاده ميشود. امکان دارد از پرتودرماني پس از انجام عمل جراحي استفاده کنند تا سلولهاي سرطاني باقيمانده در بدن را از بين ببرند. براي درمان سرطاني که به ديگر قسمت هاي بدن گسترش يافته است هم مي توان از پرتودرماني همان ناحيه استفاده کرد. ممکن است عوارض جانبي شامل خستگي و تورم يا احساسي شبيه به آفتاب سوختگي در ناحيه درمان شده باشد.

 

شیمی درمانی سرطان پستان

 در شيمي درماني از دارو براي کشتن سلولهاي سرطاني موجود در سراسر بدن استفاده مي شود. اين داروها اغلب در داخل وريد تزريق مي شوند اما گاهي اوقات بيمار آنها را بلع مي کند. ممکن است پس از عمل جراحي از شيمي درماني براي کاهش دادن احتمال برگشت سرطان استفاده کنند. در زنان مبتلا به سرطان پستان پيشرفته، ممکن است شيمي درماني در کنترل نمودن رشد سرطان مفيد واقع شود.

 

هورمون درمانی سرطان پستان

 هورمون درماني يکي از درمان هاي مؤثر براي زنان مبتلا به سرطان با گيرنده مثبت استروژني يا پروژستروني است. اين ها سرطانهايي هستند که در پاسخ به هورمونهاي استروژن يا پروژسترون سريع تر رشد مي کنند. با هورمون درماني مي توان از اين تأثير جلوگيري نمود. از هورمون درماني بيشتر از همه پس از جراحي سرطان پستان استفاده ميکنند تا به جلوگيري از برگشت سرطان کمک شود.

 

دکتر فرامرز صفایی پیروز | برترین دکتر جراحی پستان